دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
60
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
آل كرت را واگذاشت و به تيمور پيوست و حاكم همانجا شد . لذا اين قيام كار اشراف خردهپاى حكومت آل كرت بود . مرگ خواجه على بدان معنا نبود كه خانواده او ديگر سهم قاطعى در امپراتورى تيمور نداشتند . منطقه سربداران به احتمال و به تقليد از اصل وراثت تركى و يا مغولى بين چند تن از خويشاوندان او تقسيم شد . قشون سبزوار و شمارى از خويشاوندان خواجه على در چندين لشكركشى شركت كردند و وفادارى خود را به اثبات رساندند . فقط ملوك سبزوارى بودند كه به خود اجازه دادند تا در شورش حاجى بيك توسى درگير شوند كه پيشتر بدان اشاره شد . حاجى بيك پس از شكست به شاه منصور مظفرى در اصفهان پناه گرفت ، ولى سرانجام از سوى تيمور بخشوده شد و در اوايل سال 796 / پايان 1395 حاكم بصره گرديد . هنگامى كه نيروهاى تيمور شورش سبزوار / اسفزار را سركوب كردند به طرف سيستان راندند . آنان پس از جنگى سخت ، مركز شهر سيستان را متصرف شدند و آنجا را چپاول و بعد با خاك يكسان كردند . آنان سپس اين سرزمين را به ويرانه بدل نمودند و بخصوص امور آبيارى آنجا را كه براى كشاورزى حياتى بود از بين بردند ؛ يعنى عاملى كه تا به روزگار ما يكى از مهمترين عوامل عقبماندگى اين منطقه گرديده است . قندهار نيز به هنگام برگشت قشون به سرنوشت مشابهى دچار شد . قسمتى از نخستين مقطع عمليات تيمور عليه ايران ، يكى ديگر از پيشرويهاى او به شمار مىرفت . اين پيشروى كه در سال 786 / 1384 شروع شد ، تيمور را پيش از همه وارد مازندران كرد . لقمان شاهزاده ايلخانى و پسر طغاتيمور كه خودش يك زمانى در سمرقند به تيمور پناه برده بود ، از طرف او حاكم استرآباد شد . امّا اين قضيه صرفا هدف اين تجاوز نبود . تيمور به پيش تاخت و عليه سلطان احمد جلايرى در آذربايجان وارد جنگ شد ؛ ليكن در اين لشكركشى و لشكركشيهاى بعدى نتوانست وى را به اسارت خود درآورد . باوجود اين تيمور در نتيجه فرار سلطان احمد ، در فتح سلطانيه پايتخت قديمى ايلخانان دچار اندكى مشكل شد و پيشروى خود را در آنجا متوقف ساخت . پس از اينكه به زمستانگاه خود در رى برگشت ، عازم سمرقند شد . ايران بر اثر سه يورش معروف تيمور به زانو درآمد يورش سه ساله در سالهاى 90 - 788 / 8 - 1386 ؛ يورش پنجساله در خلال سالهاى 8 - 794 / 6 - 1392 و يورش به اصطلاح هفت ساله كه در 4 شعبان 801 / 11 آوريل 1399 شروع شد « 1 » . به اين يورشها در آينده خواهيم پرداخت .
--> ( 1 ) - وقتىكه تيمور در 18 فوريه 1405 م . مرد ، شش سال از اين يورش بزرگ مىگذشت و هفتمين سال آن سيزده روز قبل يعنى در 4 شعبان 807 / 5 فوريه شروع شده بود . از اين رو اصطلاح « يورش هفت ساله » به اين يورش تا حدودى بااشكال همراه است ، مگر اينكه تيمور واقعا يك چنين طرحى را به مدت هفت سال در نظر داشته است .